गणेशोत्सव हा महाराष्ट्रातील सर्वात लोकप्रिय आणि भाविकता पूर्वक साजरा केला जाणारा सण आहे. विशेषतः लोकमान्य टिळकांनी 1893 मध्ये सार्वजनिक गणेशोत्सवाची सुरुवात करून या सणाला सामाजिक आणि सांस्कृतिक एकतेचे रूप दिले.
🕉️ गणपती बाप्पा मोरया:
महाराष्ट्रात “गणपती बाप्पा मोरया!” या जयघोषाने वातावरण दुमदुमते. गणेश चतुर्थीपासून अनंत चतुर्दशीपर्यंत (१० दिवस) हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
🔸 उत्सवाची वैशिष्ट्ये:
- गणेश मूर्ती स्थापनेपासून प्रारंभ:
- गणेश चतुर्थीला गणेशाची मूर्ती घरी किंवा सार्वजनिक मंडळांमध्ये बसवली जाते.
- मूर्तीची प्रतिष्ठापना विधीपूर्वक केली जाते.
- आरती आणि पूजा:
- दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी आरती होते.
- भक्त मोठ्या भक्तिभावाने “सुखकर्ता दु:खहर्ता” ही आरती म्हणतात.
- सार्वजनिक मंडळं:
- मुंबई, पुणे, नाशिक, कोल्हापूर अशा ठिकाणी प्रसिद्ध सार्वजनिक मंडळं सजावट, सामाजिक उपक्रम, स्पर्धा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित करतात.
- पर्यावरणपूरक गणेश मूर्ती:
- सध्या बऱ्याच ठिकाणी पर्यावरणपूरक मूर्तींचा वापर वाढत आहे. शाडू मातीपासून बनवलेली मूर्ती जलप्रदूषण टाळते.
- गणेश विसर्जन:
- अनंत चतुर्दशीला गणपतीचे विसर्जन धुमधडाक्यात होते.
- “पुढच्या वर्षी लवकर या!” या घोषणांनी वातावरण गजरून जाते.
🔸 महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध गणपती:
- लालबागचा राजा (मुंबई)
- दगडूशेठ हलवाई गणपती (पुणे)
- गिरगावचा गणपती
- राजा तिलक रोडचा (मुंबई)
- कोल्हापूरचा सार्वजनिक गणपती
गणेशोत्सवाचा सामाजिक महत्त्व:
- समाजातील सर्व वर्गातील लोक एकत्र येऊन हा सण साजरा करतात.
- कला, संस्कृती, एकोपा आणि सामाजिक जाणीव निर्माण होते.
- सामाजिक आणि धार्मिक एकतेचे प्रतीक मानला जातो.
